Bij nieuwbouw lijkt alles overzichtelijk: je begint met een leeg kavel en ontwerpt een huis “vanaf nul”. Toch is de vraag kosten architect nieuwbouw vaak lastiger dan bij verbouwing, omdat de architect niet alleen een ontwerp maakt—maar een groot deel van de keuzes, uitwerking en coördinatie bepaalt die jouw bouwkosten sterk beïnvloeden. Een goed nieuwbouwontwerp kan je later geld besparen (minder faalkosten, betere maakbaarheid), maar het vraagt wel om heldere afspraken over scope en fases.
Op deze pagina lees je hoe architectkosten bij nieuwbouw meestal worden berekend (met focus op % bouwsom), welke fases je kunt verwachten, wat vaak wel/niet inbegrepen is, voorbeelden van scope en hoe je je budget stuurt zonder dat de kwaliteit instort.
Voor het algemene kostenoverzicht: wat kost een architect.
Voor de complete kosten-breakdown: kosten architect.
Voor het nieuwbouwtraject (inhuren, proces, deliverables): nieuwbouw architect en architect huis bouwen.
Waarom zijn architectkosten bij nieuwbouw anders dan bij verbouwing?
Bij nieuwbouw zijn er minder “verrassingen” in bestaande bouw, maar:
- je maakt veel meer keuzes (plattegrond, gevel, materiaal, energie, installaties)
- er is vaak meer detail en coördinatie nodig (constructie, installaties, energie-eisen)
- je werkt vaker met meerdere adviseurs (constructeur, installateur, EP-adviseur)
- het ontwerp heeft grote impact op totale bouwkosten (vorm, oppervlakte, detaillering)
Daarom worden architectkosten bij nieuwbouw vaak gekoppeld aan de bouwsom (de kosten van de bouw zelf).
Hoe worden kosten architect nieuwbouw berekend? (3 modellen)
1) Percentage van de bouwsom (% bouwsom)
Dit is het meest gebruikte model bij nieuwbouw. Je betaalt een percentage van de totale bouwkosten.
Waarom dit logisch is:
- grotere/duurdere bouw → vaak meer ontwerp- en coördinatiewerk
- complexiteit en detailniveau stijgen meestal mee met de bouwsom
- begeleiding en verantwoordelijkheid zijn groter
Waar je op moet letten:
- wat valt onder “bouwsom”? (alleen ruwbouw of ook afbouw/keuken/badkamer?)
- welke fases zitten inbegrepen? (alleen ontwerp of ook uitvoering/bouwbegeleiding?)
- wat gebeurt er als de bouwsom stijgt door prijsinflatie of scopewijzigingen?
Tip: leg in de overeenkomst vast hoe bouwsom wordt bepaald en wanneer het percentage wordt herzien.
2) Vaste prijs per fase
Je betaalt per fase een vast bedrag. Dit geeft duidelijkheid en is prettig als je je budget strak wilt sturen.
Handig wanneer:
- je eerst wilt starten met schetsontwerp en later opschalen
- je verschillende bureaus wilt vergelijken op deliverables
- je controle wilt houden over extra rondes (meerwerk)
3) Uurtarief (meestal beperkt bij nieuwbouw)
Uurtarief wordt bij nieuwbouw vaker gebruikt voor:
- extra werk boven scope
- aanvullende detailvragen
- second opinions of korte trajecten vóór je een compleet contract tekent
Lees: uurtarief architect.
Nieuwbouwfases (en welke architectkosten je per fase kunt verwachten)
Nieuwbouw is het meest overzichtelijk als je in fases denkt. Hier zie je waar architecttijd (en dus kosten) meestal in zit.
Fase A — Intake + Programma van Eisen (PvE)
- woonwensen, stijl, ruimtebehoefte, budget, planning
- analyse van kavel (zon, wind, zicht, privacy, ontsluiting)
Waarom dit belangrijk is: goede randvoorwaarden voorkomen dat je in ontwerp rondjes blijft draaien.
Fase B — Schetsontwerp / Voorontwerp
- 1–3 concepten: plattegrond, volume, positie op kavel
- eerste keuzes: oriëntatie, daglicht, tuinrelatie, privacy
- globale haalbaarheid en kostenrichting
Fase C — Definitief ontwerp (DO)
- keuzes vastzetten: maatvoering, gevelbeeld, materiaalrichting
- afstemming met constructeur en installateur op hoofdlijnen
- voorbereiding voor vergunning (indien nodig)
Fase D — Vergunning & aanvraagstukken
- tekeningen en documenten voor aanvraag
- aanvullende rondes bij vragen van gemeente/welstand
Fase E — Technisch ontwerp / uitvoeringstekeningen + details
Dit is vaak de fase waarin nieuwbouw “echt” bouwbaar wordt:
- details (dakrand, kozijnen, isolatie, aansluitingen)
- maatvoering voor uitvoering
- afstemming met leveranciers en aannemer
Welke tekeningen je nodig hebt staat in architect tekening.
Fase F — Aanbesteding / aannemerselectie (optioneel)
- uitvraag opstellen en offertes vergelijken
- vragen beantwoorden
- keuze maken op scope en risico
Selectietips: architect kiezen.
Fase G — Bouwbegeleiding (optioneel, maar vaak gewenst)
- bouwbezoeken, controle op uitvoering en details
- kwaliteitsbewaking en besluitvorming tijdens bouw
- oplevering en opleverpuntenlijst
Voor nieuwbouw is begeleiding vaak waardevol omdat details en installaties bepalend zijn voor eindkwaliteit.
Voorbeelden van scope “pakketten” voor nieuwbouw
Gebruik deze pakketten om je gesprek met bureaus te structureren en offertes vergelijkbaar te maken.
Pakket 1: Ontwerp tot en met vergunning
Voor wie: je wilt een sterk ontwerp + vergunning, maar regelt uitvoering grotendeels zelf.
Let op: als je later meer detail nodig hebt voor uitvoering, kan dat extra kosten geven.
Pakket 2: Ontwerp + technisch ontwerp/uitvoeringstekeningen
Voor wie: je wilt scherpe aannemersoffertes en minder interpretatie op de bouw.
Voordeel: minder meerwerk en betere kwaliteit door duidelijke details.
Pakket 3: Full service (ontwerp + uitvoering + begeleiding)
Voor wie: je wilt ontzorging, kwaliteitsbewaking en een consistent eindresultaat.
Extra belangrijk: spreek bouwbezoeken en rapportage af.
Voor bureau vs freelancer: architectenbureau kiezen.
Wat zit meestal wél in de architectkosten (en wat niet)?
Meestal wel (afhankelijk van contract)
- ontwerptraject (schets → definitief)
- tekeningenpakket (vergunning en/of uitvoering)
- overleg en afstemming met betrokken partijen (basis)
Vaak niet inbegrepen (budgetteer apart)
- constructeur (berekeningen en constructieve stukken)
- installatieadvies / EP-advies (energieprestatie)
- bodemonderzoek/sondering
- vergunningleges
- interieurkeuzes (maatwerk, keuken) als aparte scope
- extra rondes door wijzigingen of welstand-aanpassingen
Tip: nieuwbouwbudget = architect + adviseurs + vergunning + bouwkosten + inrichting/maatwerk. Als je dat niet mee neemt, lijkt de architectofferte te groot terwijl het slechts één onderdeel is.
Wat maakt nieuwbouw architectkosten hoger of lager?
1) Vorm en complexiteit van het ontwerp
Een simpele volumevorm is vaak efficiënter dan veel hoeken/uitspringingen. Meer complexiteit = meer detailwerk.
2) Detailniveau en materiaalkeuzes
Hoogwaardige materialen en maatwerkdetails vragen extra uitwerking en controle.
3) Duurzaamheid en installaties
Warmtepomp, ventilatie, PV, hoge isolatiewaarden—dit vraagt afstemming en detail.
4) Vergunning en welstand
Extra rondes en onderbouwing kosten tijd.
5) Begeleiding en coördinatie
Meer bouwbezoeken en intensieve begeleiding verhogen kosten, maar verlagen vaak risico op faalkosten.
Budgettips: hoe houd je nieuwbouwkosten (en architectkosten) onder controle?
1) Zet je budget vroeg in het PvE
Niet “we zien later wel”, maar een range met prioriteiten. Dan kan de architect sturen op keuzes die binnen budget passen.
2) Werk met duidelijke beslismomenten
Beperk het aantal “grote koerswijzigingen” na de schetsfase. Dat is waar uren snel oplopen.
3) Maak tekeningenpakket passend bij je aannemerstrategie
Wil je scherpe aannemersoffertes? Dan heb je meestal meer uitvoering/detail nodig. Check: architect tekening.
4) Vraag om kostenchecks tijdens ontwerp
Niet pas na DO. Hoe eerder je bijstuurt, hoe goedkoper bijsturen is.
5) Leg revisies en meerwerk vast
Nieuwbouw heeft veel keuzes. Zonder afspraken kun je eindeloos itereren.
Snelle route: waar vind je de rest?
- Overzicht kosten: wat kost een architect
- Volledige kosten-breakdown: kosten architect
- Traject & selectie: nieuwbouw architect en architect kiezen
FAQ: kosten architect nieuwbouw
1) Waarom rekenen veel architecten bij nieuwbouw met % bouwsom?
Omdat ontwerpcomplexiteit, detailniveau en begeleiding vaak meeschalen met de totale bouwkosten. Het is een praktische manier om schaal en verantwoordelijkheid te koppelen aan prijs—mits scope helder is.
2) Wat is beter: % bouwsom of vaste prijs per fase?
Vaste prijs per fase geeft voorspelbaarheid; % bouwsom past goed bij grotere projecten. Kies wat jij prettig vindt, maar leg scope en deliverables altijd vast.
3) Zijn uitvoeringstekeningen echt nodig bij nieuwbouw?
Vaak wel als je scherpe offertes en minder meerwerk wilt. Minder detail = meer interpretatie op de bouw. Gebruik de checklist: architect tekening.
4) Welke kosten komen bovenop de architectkosten?
Vaak: constructeur, installaties/EP-advies, bodemonderzoek, vergunningleges en soms extra rondes door welstand.
5) Kan ik starten met alleen schetsontwerp?
Ja. Dat is een slimme manier om richting en haalbaarheid te bepalen en daarna pas te contracteren voor DO/uitvoering.
6) Hoe voorkom ik dat de bouwsom stijgt (en dus mijn % kosten)?
Door vroeg te sturen op vorm, oppervlakte, materiaal en detailniveau en regelmatig kostenchecks te doen tijdens ontwerp.
7) Waar kan ik nieuwbouwtraject en selectie lezen?
Start bij nieuwbouw architect en gebruik architect kiezen.
Volgende stappen
- Terug naar het overzicht: Architect gids
- Nieuwbouwtraject: nieuwbouw architect en architect huis bouwen
- Complete kostenpagina: kosten architect
- Tekeningenpakket begrijpen: architect tekening
- Architect selecteren: architect kiezen
